Wat is de EU Digital Services Act (DSA)?

De DSA (Verordening (EU) 2022/2065) is een EU-wet die regels omvat voor illegale inhoud, systemische risico's en platformverantwoordelijkheid in de online omgeving.

Het is een procedureel bepaalde wet die normen stelt voor de manier waarop platforms omgaan met inhoudsmoderatie en risicobeheer, in plaats van inhoudelijke resultaten te specificeren. De DSA hanteert een asymmetrische structuur door extra verplichtingen op te leggen aan grotere diensten met betrekking tot grondrechten, openbare veiligheid en welzijn.

De DSA omvat veel soorten online intermediaire diensten, en welke regels van toepassing zijn, hangt af van de omvang en functie van de dienst – er is geen uniforme standaard voor allemaal. De wet hanteert een gelaagd systeem.

Zo ziet dit er in de praktijk uit:

• Intermediaire diensten, zoals hosting of netwerkverbindingen, hebben een reeks basisvereisten.
• Online platforms en marktplaatsen krijgen enkele aanvullende verplichtingen opgelegd voor zorgvuldige procedures voor gebruikers en transparantie.
• voor VLOPs en VLOSEs – Zeer Grote Online Platforms en Zoekmachines met meer dan 45 miljoen maandelijkse EU-gebruikers, nadat ze zijn aangewezen, gelden er verdere specifieke vereisten.

Met dit raamwerk zijn regelgevende maatregelen bedoeld om mee te schalen met invloed of omvang, en zijn de meeste micro- en kleine ondernemingen vrijgesteld van veel van de uitgebreide verplichtingen.

De DSA schetst procedurele verantwoordelijkheden waaraan online platforms moeten voldoen. Deze platforms moeten toegankelijke meld- en actietools aanbieden, processen onderhouden voor het behandelen van klachten, gebruikers informatie geven over moderatiebenaderingen, en meldingen van betrouwbare melders verwerken volgens vastgestelde termijnen.

De belangrijkste vereisten omvatten:

• Voor gebruikers toegankelijke meld- en actiesystemen (Artikel 16).
• Interne procedures voor het beheren en evalueren van klachten (Artikel 20).
• Toelichtingen betreffende moderatieresultaten, evenals informatie over inhoudsgerelateerde voorwaarden en beheer.
• Tijdige afhandeling van meldingen ontvangen van erkende melders (Artikel 22).
• Procedures voor de afhandeling van illegale inhoud.

Voor platforms die zijn geclassificeerd als VLOP's of VLOSE's – diensten met meer dan 45 miljoen gebruikers in de EU en een formele aanwijzing van de Europese Commissie – is een strenge reeks verplichtingen van kracht, en zij moeten hieraan voldoen binnen vier maanden na de aanwijzing.

De belangrijkste vereisten voor deze diensten zijn als volgt:

• Elk jaar moeten zij beoordelingen uitvoeren om risico's te identificeren en te overwegen met betrekking tot illegale inhoud, grondrechten, de integriteit van verkiezingen, gendergerelateerd geweld en kinderveiligheid.
• Na het beoordelen van risico's introduceren de platforms maatregelen die zijn ontworpen om hun bevindingen aan te pakken, zoals voorgeschreven door de regelgeving.
• Deze platforms ondergaan ook onafhankelijke audits die kijken naar hoe zij voldoen aan de wettelijke criteria.
• Van hen wordt verwacht dat zij periodiek informatie publiceren over hun operationele praktijken en beleid, vooral op gebieden die onder regelgevend toezicht vallen.
• Volgens vastgestelde regels kunnen onderzoeksprofessionals de aangewezen datasets die door de platforms worden verstrekt, inzien en beoordelen.

Regelgevend toezicht op deze diensten wordt rechtstreeks gehouden door de Europese Commissie.

Onder de DSA bieden platforms meld- en actiesystemen en verwerken ze meldingen van erkende melders over als illegaal geïdentificeerde inhoud, terwijl ze gebruikersbescherming waarborgen door middel van procedurele rechten, transparantie en maatregelen tegen onterechte verwijderingen.

Vastgestelde procedures beschrijven hoe gemarkeerde items worden beheerd, en gebruikers ontvangen basisuitleg over de uitkomsten van moderatie. Meldingen ingediend door betrouwbare flaggers die door Digitale Diensten zijn erkend, krijgen prioriteit. De wet is ontworpen om de effectieve verwijdering van illegale inhoud af te wegen tegen risico's voor fundamentele rechten zoals vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie.

De DSA introduceert richtlijnen voor platforms, bedoeld om bepaalde moderatie- en advertentieprocedures te verduidelijken. Platforms zijn verplicht hun moderatieprocessen uit te leggen, regelmatige transparantieverslagen te verstrekken en informatie te onthullen over de werking van hun aanbevelingssystemen.

Voor VLOP's omvatten deze DSA-vereisten aanvullende details:

• Advertentieonthullingen bevatten informatie over wie de advertentie heeft gefinancierd en de criteria die zijn gebruikt voor targeting.
• Gepersonaliseerde reclame, wanneer deze gevoelige gegevenscategorieën gebruikt of minderjarigen betreft, is beperkt.

De verantwoordelijkheid voor de toepassing van de DSA ligt bij zowel de nationale Digitale Diensten Coördinatoren, die door elk land worden geselecteerd, als bij de Europese Commissie voor VLOP's en VLOSE's. Elke lidstaat wijst zijn eigen autoriteit aan; Ierland heeft bijvoorbeeld Coimisiún na Meán benoemd tot zijn Digitale Diensten Coördinator.

Sancties moeten effectief, evenredig en afschrikwekkend zijn, en lidstaten stellen hun eigen specifieke sanctieregels vast.

De DSA stelt procedures en verwachtingen vast voor gebruikersbeveiliging, gegevensverwerking en bedrijfspraktijken binnen de EU, terwijl de nalevingskosten toenemen – met name voor zeer grote platforms.

Voor gebruikers:

• Verantwoordelijkheden met betrekking tot veiligheid worden aangepast op basis van wijzigingen in platformprocedures.
• Updates over contentbeheer en moderatie worden verstrekt in bedrijfsdocumentatie of -rapporten.
• Stappen die gebruikers kunnen nemen om problemen of klachten in te dienen, worden specifieker beschreven in platformmaterialen.

Voor bedrijven:

• Vereisten worden aangepast om digitale activiteiten van de ene EU-lidstaat op de andere af te stemmen.
• Nalevingsvereisten variëren afhankelijk van de bedrijfsgrootte; zeer grote platforms kunnen hogere operationele kosten en administratieve lasten ervaren.
• Bedrijven moeten mogelijk verplichtingen herzien naarmate hun schaal verandert, met enkele gestroomlijnde opties beschikbaar voor kleinere ondernemingen.

Voor digitale innovatie:

• Een enigszins stabielere omgeving naarmate schadelijke praktijken afnemen en het marktvertrouwen zich ontwikkelt, hoewel de nalevingsdruk blijft bestaan.
• Bedrijven die willen uitbreiden of de markt willen betreden, zullen nieuwe compliance-elementen in hun planning moeten opnemen.

De DSA werkt naast de Digital Markets Act (DMA) en de GDPR, en creëert een kader waarin elke wet zich richt op een afzonderlijke reeks kwesties.

Er zijn bepaalde onderwerpen waar wettelijke vereisten van deze regelgevingen elkaar kruisen, waaronder regels betreffende gegevenstoegang, informatietransparantie en gerichte reclame. De DSA bevat bijvoorbeeld beperkingen op het gebruik van persoonsgegevens voor reclamedoeleinden, met name gegevens verzameld van minderjarigen of betrekking hebbend op speciale categorieën. Wanneer platforms gegevens overdragen om te voldoen aan de DSA, de beginselen van de GDPR, zoals dataminimalisatie, blijven van toepassing. Vanwege deze overlappingen moeten bedrijven evalueren hoe hun activiteiten aansluiten bij elke regelgeving, zodat naleving van de ene geen problemen oplevert voor de andere.

De DSA is op 16 november 2022 in werking getreden en werd op 17 februari 2024 algemeen van toepassing op alle online bemiddelingsdiensten, waarbij VLOP's en VLOSE's zich eerder al conformeerden.